Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, Đảng luôn coi phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm vấn đề phòng, chống tham ô, lãng phí. Người coi tham nhũng, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, nếu không kiên quyết đấu tranh thì có thể làm hỏng sự nghiệp cách mạng từ bên trong. Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng, củng cố hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
“Tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ “giặc ở trong lòng”
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần cảnh báo về tác hại của tham ô, lãng phí, quan liêu và coi đây là “giặc nội xâm,” "là kẻ thù của nhân dân".
Trong bài "Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu" (tháng 3/1952), Người viết: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ. Kẻ thù khá nguy hiểm, vì nó không mang gươm mang súng, mà nó nằm trong các tổ chức của ta, để làm hỏng công việc của ta.”
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tham ô là hành động xấu xa nhất, tội lỗi, đê tiện nhất trong xã hội. Tham ô là trộm cắp của công, chiếm của công làm của tư. Nó làm hại đến sự nghiệp xây dựng nước nhà; hại đến công việc cải thiện đời sống của nhân dân; hại đến đạo đức cách mạng của người cán bộ và công nhân.”
Hành vi tham ô theo Hồ Chí Minh không chỉ có ở cán bộ có chức, có quyền mà có cả ở những người dân. Cụ thể, theo Người: "Đứng về phía cán bộ mà nói, tham ô là: Ăn cắp của công làm của tư. Đục khoét của nhân dân. Ăn bớt của bộ đội. Tiêu ít mà khai nhiều, lợi dụng của chung của Chính phủ để làm quỹ riêng cho địa phương mình, đơn vị mình, cũng là tham ô. Đứng về phía nhân dân mà nói, tham ô là: Ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế."
Còn lãng phí, theo Người “tuy khác với tham ô ở chỗ người gây ra lãng phí không trực tiếp trộm cắp của công làm của riêng. Nhưng kết quả thì làm tổn hại rất nghiêm trọng cho Nhà nước, cho nhân dân. Lãng phí có nhiều nguyên nhân. Hoặc vì lập kế hoạch không chu đáo. Hoặc vì trong khi thực hiện kế hoạch tính toán không cẩn thận. Hoặc vì bệnh hình thức xa xỉ, phô trương. Hoặc vì thiếu tinh thần bảo vệ của công. Nói tóm lại là vì thiếu ý thức trách nhiệm, thiếu ý thức quý trọng sức của, sức người của Nhà nước và của nhân dân.”
Lãng phí bao gồm: lãng phí sức lao động; lãng phí thời giờ; lãng phí tiền của. Chính vì thế, “Lãng phí tuy không lấy của công đút túi, song kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn tham ô.”
Nguyên nhân của nạn tham ô, lãng phí là do bệnh quan liêu: trọng hình thức; không sát công việc thực tế; không gần gũi quần chúng; không kiểm tra đến nơi, đến chốn. Người chỉ rõ: “Bệnh quan liêu đã ấp ủ, dung túng, che chở cho nạn tham ô, lãng phí.”
Người kêu gọi: “Chống tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu cũng quan trọng và cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận. Đây là mặt trận tư tưởng và chính trị.”
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ giặc, nằm trong lòng các tổ chức của ta và nó sẽ dễ dàng tấn công và chiến thắng bất kỳ kẻ nào mà trong lòng họ vẫn còn mang chủ nghĩa cá nhân, ích kỷ, hẹp hòi, hòng tư lợi cho cá nhân.
Do vậy, Người căn dặn cán bộ, đảng viên phải thường xuyên nâng cao đạo đức cách mạng, cần, kiệm liêm chính, chí công vô tư, quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Để đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân một cách hiệu quả, theo Bác, mọi đảng viên dù ở bất cứ cấp nào, công việc gì, cũng cần nắm vững và thực hiện đúng những nguyên tắc xây dựng Đảng kiểu mới. Tiến hành thường xuyên, nghiêm túc “tự phê bình và phê bình.”
Người cũng yêu cầu phát huy lực lượng toàn dân trong cuộc đấu tranh cam go, phức tạp này: “nhiệm vụ của quần chúng là phải hăng hái tham gia phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu.” “Tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ “giặc ở trong lòng”. Nếu chiến sĩ và nhân dân ra sức chống giặc ngoại xâm mà quên chống giặc nội xâm, như thế là chưa làm tròn nhiệm vụ của mình.”
Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh,trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là “giặc nội xâm”; đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, vừa cấp bách, vừa lâu dài.
Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư các khóa đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết, kết luận về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Ngày 21/8/2006, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa X) ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí; ngày 25/5/2012, Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) ban hành Kết luận số 21-KL/TW về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương (khóa X); ngày 21/12/2012, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 21-CT/TW về việc đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; ngày 25/12/2023, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 27-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; ngày 16/1/2025, Bộ Chính trị ban hành chỉ thị 42-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.
Thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa X ban hành Pháp lệnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 1998; Quốc hội đã thông qua Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2005 và năm 2013; năm 2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung nhiều quy định mới về phát hiện, xử lý lãng phí, tăng trách nhiệm người đứng đầu và phát huy vai trò giám sát của xã hội.
Thực hiện: Trường Giang - Nguồn Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam và TTXVN
